Log in
updated 11:34 AM UTC, Nov 30, 2020
Ροή ειδήσεων :

Ομιλία του Σεμπαϊδήν Καραχότζα στο Ι.Θ.Τ.Π. για τη γλώσσα των Πομάκων της Θράκης

Κύριο Ομιλία του Σεμπαϊδήν Καραχότζα στο Ι.Θ.Τ.Π. για τη γλώσσα των Πομάκων της Θράκης

Ολόκληρη η ομιλία:
Φίλες και φίλοι,
Κυρίες και κύριοι,
Θέλω να ευχαριστήσω τους ανθρώπους του Ι.Θ.Τ.Π. για την διοργάνωση της αποψινής εκδήλωσης. Είναι βέβαια σημαντικό τέτοιου είδους εκδηλώσεις να γίνονται σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και άλλες πόλεις μακρινές, αλλά είναι πολύ πιο σημαντικό να πραγματοποιούνται εδώ, στον τόπο που ζουν δεκάδες χιλιάδες Έλληνες Πομάκοι.
Όσοι με γνωρίζετε, ξέρετε πως ούτε γλωσσολόγος είμαι ούτε ιστορικός κι αν εδώ και αρκετά χρόνια 12 συγκεκριμένα, ασχολούμαι με την καταγραφή της μητρικής μου γλώσσας είναι γιατί δε θέλω να χαθούν όλα όσα μου άφησαν οι παππούδες μου αλλά και και οι πρώτες λέξεις που άκουσα από τα παιδιά μου όταν πρωτομίλησαν.
Πριν μερικά χρόνια είχε γίνει στην Κομοτηνή ένα συνέδριο αναφορικά με τις γλώσσες. Στο συνέδριο αυτό είχε προσκληθεί και ο Μανώλης Γλέζος ο οποίος όμως δεν κατάφερε να παραβρεθεί. Έστειλε όμως ένα μήνυμα στο οποίο μεταξύ άλλων, τόνιζε το εξής πολύ σημαντικό και απόλυτα σωστό κατά την άποψη μου.
Έλεγε λοιπόν στο μήνυμα του ο Μανώλης Γλέζος: "Όταν θέλεις να αφανίσεις έναν λαό ξεκινάς από την γλώσσα του, αν καταφέρεις να αφανίσεις τη γλώσσα του είναι θέμα χρόνου να χαθεί και ο λαός".
Αντιλαμβάνεστε λοιπόν γιατί εδώ και δεκαετίες ορισμένοι κύκλοι, δε χρειάζεται να τους αναφέρω, άλλωστε νομίζω πως οι περισσότεροι από εσάς τους γνωρίζετε, προσπαθούν με κάθε μέσο και τρόπο να παρουσιάσουν την πομάκικη γλώσσα ως νεκρή.
Είναι όμως νεκρή η μητρική γλώσσα των Πομάκων της Θράκης; Κατηγορηματικά λέω πως ΟΧΙ, είναι μια γλώσσα όχι απλά υπαρκτή αλλά και ολοζώντανη. Πώς γίνεται να είναι νεκρή μια γλώσσα με την οποία εγώ κατάφερα για πολλά χρόνια να συντάσσω και να παρουσιάζω τηλεοπτικό πομακόφωνο δελτίο ειδήσεων; Πως γίνεται να είναι νεκρή μια γλώσσα στην οποία έχουμε καταφέρει να μεταφράσουμε ΣΕΞΠΙΡ, ΚΑΒΑΦΗ, ΕΛΥΤΗ, ΠΑΛΑΜΑ, ΣΟΛΩΜΟ, ακόμα και ΟΜΗΡΟ; Πως γίνεται να είναι νεκρή μια γλώσσα μια γλώσσα που ακόμα και σήμερα την μιλάνε τουλάχιστον το 99% των κατοίκων στα πομακοχώρια της ορεινής Ξάνθης;
Άρα λοιπόν πρέπει κάποια στιγμή να τελειώνουμε με αυτόν τον μύθο της νεκρής πομάκικης γλώσσας όπως επίσης πρέπει να τελειώνουμε και με τον μύθο πως η πομάκικη γλώσσα είναι μόνο προφορική. Ναι μεν από γενιά σε γενιά μεταδίδεται μόνο δια του προφορικού λόγου αλλά εδώ και τουλάχιστον δυο δεκαετίες η πομάκικη γλώσσα υπάρχει και γραπτά, έστω και ανεπίσημα μιας και η ελληνική πολιτεία δεν έχει αποδεκτεί το υπάρχον αλφάβητο με το οποίο καταγράφουμε την πομάκικη γλώσσα παρόλο που η ίδια η πολιτεία θα έπρεπε να είχε κάνει αυτές τις ενέργειες.
Σε άλλα κράτη, με την κατάλληλη αξιοποίηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων, κατέγραψαν και διέσωσαν γλώσσες που τις μιλάνε λιγότερα από δυο χιλιάδες άτομα κι εδώ που υπάρχει μια γλώσσα η οποία χρησιμοποιείται από δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, δεν έχει γίνει καμία απολύτως κρατική προσπάθεια για την καταγραφή και τη διάσωση της.
Όπως σας είπα και στην αρχή της ομιλίας μου, δεν είμαι γλωσσολόγος αλλά θα προσπαθήσω να σας πω λίγα πράγματα για την πομάκικη γλώσσα ώστε να έχετε μια εικόνα. Αυτά που θα σας πω παρακάτω δεν είναι φυσικά προϊόν δικής μου μελέτης και έρευνας, κι εγώ διάβασα, έψαξα και τα βρήκα. Γι' αυτό άλλωστε με βλέπετε απόψε με σημειώσεις παρόλο που τις ομιλίες μου δε συνηθίζω να τις διαβάζω.

Η Γλώσσα των Πομάκων
Το βασικό στοιχείο που διαφοροποιεί τους Πομάκους από τις δύο άλλες ομάδες της μειονότητας (τουρκόφωνους και Ρωμά) είναι η γλώσσα τους. Πιο συγκεκριμένα μιλούν ένα παλαιοσλαβονικό ιδίωμα που έχει αρκετές ομοιότητες με τις άλλες νοτιοσλαβικές γλώσσες. Η γλώσσα αυτή δεν υπήρχε σε γραπτή μορφή μέχρι το 1995 και όπως ανέφερα πριν λίγο, εξακολουθεί και σήμερα να μεταδίδεται μόνο προφορικά.
Στις πρόσφατες εκδόσεις που αφορούν την πομακική γλώσσα γίνεται συνήθως χρήση του λατινικού αλφαβήτου, με την πρόσθεση ορισμένων συμβόλων για την ορθότερη απόδοση κάποιων φθόγγων. Αλφάβητο της Πομακικής που βασίζεται στο ηλεκτρονικό Λεξικό της Πομακικής του Ριτβάν Καραχότζα (ηλεκτρονική διεύθυνση: www.pomlex.com).
Τα πρώτα βήματα της καταγραφής της πομακικής έγιναν πριν από σαράντα χρόνια. Ήταν τότε που ο Πέτρος Θεοχαρίδης, δάσκαλος τότε στον Εχίνο άρχισε να καταγράφει συστηματικά τον παραδοσιακό πολιτισμό των κατοίκων της οροσειράς της Ροδόπης. Το βιβλίο του «Πομάκοι, οι Μουσουλμάνοι της Ροδόπης» εκδόθηκε το 1995. Σχεδόν παράλληλα κυκλοφόρησαν το Πομακο-Ελληνικό Λεξικό του Ριτβάν Καραχότζα και λίγο μετά η Γραμματική και το Συντακτικό της πομακικής. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η πρωτοβουλία του Πολιτιστικού Αναπτυξιακού Κέντρου Θράκης (ΠΑΚΕΘΡΑ) να προχωρήσει το 2003 στη διοργάνωση μαθημάτων πομακικής γλώσσας και στην έκδοση σχετικών εγχειριδίων.
Παρά το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει αρκετές καταγραφές της Πομακικής γλώσσας, δεν έχουν γίνει ακόμα συγκριτικές γλωσσολογικές μελέτες και αναλύσεις των τοπικών ιδιωμάτων. Έτσι, ενώ είναι φανερό πως υπάρχουν πολλά δάνεια στο επίπεδο του λεξιλογίου κυρίως από τη Βουλγαρική και λιγότερο από την Τουρκική και την Ελληνική, υπάρχουν και σημαντικές διαφοροποιήσεις και από τις τρεις αυτές γλώσσες.

Βέβαια, πολλές παρόμοιες Ελληνικές λέξεις συναντώνται σε πολλές άλλες σλαβικές γλώσσες και ιδιώματα λόγω της μεγάλης επίδρασης της Ελληνικής γλώσσας στο χώρο των Βαλκανίων. Σε πολλές περιπτώσεις, η Πομακική λειτούργησε σαν γέφυρα από την οποία πέρασαν στοιχεία της Ελληνικής και σε άλλες σλαβικές γλώσσες.
Σχετικά με το ποσοστό των λέξεων που έχει δανειστεί η πομακική από την τουρκική γλώσσα, αξίζει να επισημάνουμε ότι δε φαίνεται να ξεπερνά το 15 % του συνολικού λεξιλογίου της. Ο Π. Θεοχαρίδης επισημαίνει ότι οι τουρκικές λέξεις που έχει ενσωματώσει η πομακική γλώσσα είναι νεώτερα δάνεια από την τουρκική και αποτελούν κυρίως θρησκευτικούς όρους, βαφτιστικά ονόματα των Πομάκων, λεξιλόγιο της θρησκευτικής διδασκαλίας, λεξιλόγιο της διοίκησης, των δικαστηρίων, του στρατού κ.λ.π.
Εκτός από τα βουλγαρικά, τουρκικά και ελληνικά δάνεια της πομακικής, πρόσφατα έχουν εισαχθεί στο λεξιλόγιό της και λέξεις από άλλες Ευρωπαϊκές γλώσσες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μελέτη των παραλλαγών της πομακικής γλώσσας από χωριό σε χωριό. Οι παραλλαγές αυτές (αναμενόμενες λόγω της απόστασης ανάμεσα στους παραδοσιακούς πομάκικους οικισμούς) είναι συνήθως φωνολογικές μεταβολές, ενώ σε ελάχιστες περιπτώσεις υπάρχουν διαφοροποιήσεις και σε ολόκληρες λέξεις. Αν επιχειρήσουμε να σχηματίσουμε κατά προσέγγιση ένα γλωσσικό χάρτη των διαλέκτων, θα μπορούσαμε να εντοπίσουμε φωνολογικές και λεξιλογικές διαφορές των γλωσσικών ιδιώματων στα Πομακοχώρια ως εξής: Μύκης-Σμίνθης, Εχίνου, Κενταύρου, Πάχνης, Γλαύκης, Δημαρίου, Κοτύλης, Θερμών, Ωραίου, Πάχνης, Σατρών, Κιμμερίων, Οργάνης.
Πάντως οι Πομάκοι από διαφορετικά χωριά μπορούν εύκολα να συνεννοηθούν μεταξύ τους και συχνά διασκεδάζουν επισημαίνοντας τις φωνολογικές παραλλαγές της γλώσσας τους.
Στο σημείο αυτό θα μπορούσα να αναφερθώ και στην πολιτική διάσταση του όλου ζητήματος που αφορά τους Πομάκους της Θράκης. Φοβάμαι όμως ότι και ο χρόνος που έχω στη διάθεση μου δε μου επιτρέπει να επεκταθώ στο πολιτικό κομμάτι αλλά και δεν υπάρχει λόγος να μετατρέψουμε τον χαρακτήρα της απόψινής εκδήλωσης από λαογραφικό σε πολιτικό.
Θα ήθελα όμως να αναφερθώ πολύ γρήγορα στην ανάγκη να αρχίσει να διδάσκεται η πομάκικη γλώσσα. Θα μου πείτε: γιατί να διδάσκεται; Μήπως διδάσκεται η ποντιακή, η βλάχικη κλπ για να διδάσκεται και η πομάκικη; Δε θα διαφωνήσω σε αυτό, άλλωστε όλοι οι Έλληνες πολίτες μια γλώσσα πρέπει να διδάσκονται ως πρώτη, την ελληνική.
Στην περίπτωση των Πομάκων, όμως, είναι λίγο διαφορετικά τα πράγματα. Δυστυχώς ακόμα και σήμερα υπάρχουν έστω και μεγάλης ηλικίας συντοπίτες μας Πομάκοι οι οποίοι δε μιλάνε καμία άλλη γλώσσα εκτός από τη μητρική τους. Αυτοί οι άνθρωποι λοιπόν δυσκολεύονται αφάνταστα στις συναλλαγές τους με το δημόσιο, τις τράπεζες, το νοσοκομείο, το δικαστήριο κλπ.
Θα έπρεπε εδώ και δεκαετίες η κάθε κλινική του Νοσοκομείου, οι υπηρεσίες των Δήμων, το δικαστήριο, η πρώην Νομαρχία και νυν Περιφερειακή Ενότητα να έχουν από έναν τουλάχιστον διερμηνέα ο οποίος να γνωρίζει καλά τόσο την ελληνική όσο και την πομάκικη γλώσσα.
Πώς όμως θα γίνουν τέρτοιες προσλήψεις από τη στιγμή που κανένας δε μπορεί να προσκομίσει πιστοποιητικό γνώσης πομάκικης γλώσσας; Δε διδάσκεται πουθενά αυτή η γλώσσα, ώστε ο καθένας να μπορεί να παρακολουθήσει κάποια μαθήματα και να αποκτήσει το προαναφερόμενο πιστοποιητικό. Εγώ ξέρω και ελληνικά και πομάκικα, μπορώ όμως να αποδείξω πως όντως μιλάω την πομακική γλώσσα με κάποιο πτυχίο; ΟΧΙ.
Αυτή την περίοδο είναι σε εξέλιξη ένα πιλοτικό πρόγραμμα σε νηπιαγωγεία της Θράκης με μουσουλμανόπαιδα. Έχουν γίνει προσλήψεις συνεργατών με σκοπό να βοηθήσουν τα μουσουλμανόπαιδα μέσω της μητρικής τους γλώσσας να καταλαβαίνουν καλύτερα όλα όσα τους λέει η ελληνόφωνη νηπιαγωγός.
Αυτό το πρόγραμμα εφαρμόζεται και σε ορισμένα πομακοχώρια όπου οι συνεργάτες που ανέφερα πριν θα πρέπει με την χρήση της πομακικής γλώσσας να βοηθήσουν τα νήπια για την καλύτερη κατανόηση της ελληνικής. Ποιός μας λέει πως οι βοηθοί νηπιαγωγού στα συγκεκριμένα χωριά μιλάνε την πομάκικη γλώσσα; Μπορούν να το αποδείξουν; Όχι βέβαια ενώ αν η πομάκικη γλώσσα διδάσκονταν, οι άνθρωποι αυτοί θα μπορούσαν να έχουν ένα αποδεικτικό γνώσης της πομάκικης.
Έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος αλλά ειδικά για το νομό Ξάνθης ακόμα και σήμερα δεν είναι αργά ώστε να ξεκινήσει μια κρατική συστηματική μελέτη και καταγραφή τόσο της γλώσσας όσο και του υπόλοιπου πολιτισμού των ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΟΜΑΚΩΝ. Το μόνο που χρειάζεται είναι πολιτική βούληση.

Στην παρακάτω ηλεκτρονική διεύθυνση μπορείτε να δείτε το βίντεο με την ομικλία του Σεμπαϊδήν Καραχότζα
https://www.youtube.com/watch?v=1x-scgiDkvk&feature=youtu.be&fbclid=IwAR0tksaabUKgfeJcl53s_fuQ9-gOWhgQofPQhxhx91ac98y4fyDFv9uHGpo

Σας ευχαριστώ πολύ.

Τελευταία τροποποίηση στιςΠέμπτη, 21 Φεβρουάριος 2019 18:48